An toàn lao động trong xây dựng là yếu tố quan trọng hàng đầu, giúp bảo vệ tính mạng và sức khỏe công nhân trước các rủi ro cao như ngã từ độ cao, điện giật hay sập đổ công trình. Ngành xây dựng chiếm tỷ lệ lớn tai nạn lao động tại Việt Nam, đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật, huấn luyện đầy đủ và áp dụng biện pháp bảo hộ cá nhân hiệu quả để giảm thiểu sự cố, nâng cao năng suất thi công.
An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng Là Gì?
An toàn lao động trong xây dựng là tổng hợp các biện pháp kỹ thuật, tổ chức và pháp lý nhằm phòng tránh tai nạn lao động, thương tích, bệnh nghề nghiệp và bảo vệ sức khỏe người lao động trong quá trình thi công công trình.
Theo Thông tư 04/2017/TT-BXD của Bộ Xây dựng, an toàn trong xây dựng bao gồm các giải pháp kỹ thuật, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân và tuân thủ quy trình làm việc để đảm bảo không gây hại cho con người, tài sản và môi trường.
An toàn lao động trong lĩnh vực này còn được gọi bằng các tên khác như an toàn thi công xây dựng hoặc an toàn công trường xây dựng.
An toàn lao động trong xây dựng hoặc còn được gọi an toàn thi công xây dựng
Quy Định Pháp Luật Về An Toàn Lao Động Trong Lĩnh Vực Xây Dựng
⭐ Căn cứ pháp lý an toàn lao động trong xây dựng
An toàn lao động trong thi công xây dựng công trình được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, nhằm phòng ngừa rủi ro, bảo vệ tính mạng và sức khỏe người lao động trên công trường – nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn nghiêm trọng.
Các văn bản pháp luật chủ chốt bao gồm:
- Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 (sửa đổi, bổ sung qua các năm).
- Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13.
- Thông tư 04/2017/TT-BXD(được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 03/2019/TT-BXD) quy định quản lý an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình.
- Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2021/BXD về an toàn trong thi công xây dựng (ban hành kèm Thông tư 16/2021/TT-BXD, thay thế QCVN 18:2014/BXD).
Các quy định này làm rõ nguyên tắc phòng ngừa, trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu, biện pháp kỹ thuật bắt buộc, huấn luyện an toàn và xử lý vi phạm, góp phần xây dựng văn hóa an toàn tại công trường. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại tình trạng chưa tuân thủ đầy đủ, dẫn đến nhiều vụ tai nạn đáng tiếc. Việc tổ chức tập huấn định kỳ và giám sát chặt chẽ là cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi.
Quy định háp luật trong việc bảo vệ ATLĐ trong xây dựng
⭐ Quy định về trách nhiệm pháp lý an toàn trong thi công công trường
Theo Khoản 2 Điều 3 Thông tư 04/2017/TT-BXD (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 03/2019/TT-BXD), quản lý an toàn lao động trong xây dựng công trình là hoạt động của các chủ thể tham gia nhằm đảm bảo an toàn cho người, máy móc, tài sản và công trình, tuân thủ QCVN 18:2021/BXD về an toàn thi công.
Trách nhiệm của chủ đầu tư:
- Chấp thuận kế hoạch tổng hợp an toàn lao động do nhà thầu lập trước khi khởi công.
- Tổ chức kiểm tra, giám sát định kỳ việc thực hiện biện pháp an toàn của nhà thầu; phân công nhân sự có năng lực (kỹ sư giám sát) theo dõi tuân thủ.
- Tạm dừng hoặc đình chỉ thi công nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn, vi phạm nghiêm trọng; yêu cầu khắc phục ngay.
- Phối hợp xử lý sự cố, khắc phục hậu quả tai nạn lao động; khai báo và phối hợp điều tra sự cố máy móc, thiết bị.
- Có thể chuyển giao một phần hoặc toàn bộ trách nhiệm cho tổng thầu qua hợp đồng (ví dụ: hợp đồng EPC hoặc chìa khóa trao tay); chủ đầu tư vẫn chịu trách nhiệm giám sát tổng thể.
Trách nhiệm của nhà thầu thi công:
- Lập và thực hiện biện pháp an toàn cụ thể cho người, máy móc, tài sản, công trình liền kề; kiểm định kỹ thuật an toàn thiết bị nghiêm ngặt trước sử dụng (theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP).
- Thành lập bộ phận quản lý an toàn lao động với nhân sự đủ tiêu chuẩn theo Điều 36 Nghị định 39/2016/NĐ-CP.
- Lập biện pháp thi công chi tiết riêng cho công việc nguy cơ cao (ngã cao, điện giật, sập đổ) theo QCVN 18:2021/BXD.
- Dừng thi công ngay khi phát hiện rủi ro, khắc phục hậu quả và báo cáo định kỳ/đột xuất cho chủ đầu tư.
Chủ đầu tư, nhà thầu, người lao động phải có trách nhiệm về an toàn rõ ràng
Trách nhiệm của bộ phận quản lý an toàn lao động nhà thầu
- Triển khai kế hoạch an toàn đã chấp thuận; tổ chức huấn luyện, hướng dẫn nhận biết nguy hiểm và biện pháp phòng ngừa cho người lao động.
- Kiểm tra, yêu cầu sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân; giám sát số lượng lao động và tuân thủ quy trình.
- Xử lý kịp thời vi phạm; quyết định tạm dừng thi công hoặc đình chỉ lao động không tuân thủ; tham gia ứng cứu, khắc phục sự cố khẩn cấp.
Trách nhiệm của người lao động
- Chấp hành nghiêm nội quy, quy trình an toàn; sử dụng và bảo quản đúng thiết bị bảo hộ cá nhân được cấp.
- Tham gia đầy đủ huấn luyện an toàn trước khi làm việc với máy móc, thiết bị nguy hiểm; chỉ thực hiện công việc nghiêm ngặt sau khi có thẻ an toàn.
- Báo cáo ngay nguy cơ tai nạn, sự cố; có quyền từ chối công việc không đảm bảo an toàn sau khi báo cáo mà chưa được khắc phục.
- Chủ động tham gia ứng cứu khẩn cấp theo phương án.
Xsafe cung cấp thiết bị bảo hộ cao cấp cho người lao động đa dạng từ các thương hiệu nổi tiếng: 3M, DeltaPlus, Total, WadFow,
Một số địa chỉ bán đồ bảo hộ lao động khác bạn có thể tham khảo tại TP.HCM
Các Hạng Chứng Chỉ Hành Nghề An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Theo Khoản 2 Điều 51 Nghị định 59/2015/NĐ-CP (về quản lý dự án đầu tư xây dựng), chứng chỉ hành nghề an toàn lao động trong xây dựng được phân thành ba hạng với phạm vi hoạt động như sau:
- Hạng I: Được phụ trách công tác an toàn lao động hoặc làm cán bộ chuyên trách an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình tất cả các cấp (bao gồm công trình đặc biệt, cấp I, II, III, IV).
- Hạng II: Được phụ trách công tác an toàn lao động hoặc làm cán bộ chuyên trách an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình cấp I trở xuống.
- Hạng III: Được phụ trách công tác an toàn lao động hoặc làm cán bộ chuyên trách an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình cấp II trở xuống.
Chi tiết: Chứng chỉ an toàn lao động là gì?
Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2021/BXD (hiện hành, thay thế phiên bản 2014) đưa ra các yêu cầu bắt buộc về an toàn trong thi công công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật, nhằm bảo vệ người lao động, tài sản và công trình lân cận.
Tuân thủ QCVN 18:2021/BXD – bảo hộ cá nhân đầy đủ, biện pháp an toàn bắt buộc trong ATLĐ
⭐ Quy chuẩn kỹ thuật an toàn công trình xây dựng:
- Chỉ được phép khởi công khi đã có đầy đủ hồ sơ thiết kế, biện pháp thi công kèm các giải pháp đảm bảo an toàn lao động, phòng chống cháy nổ.
- Lao động làm việc trên cao, trong hầm sâu phải sử dụng túi dụng cụ chuyên dụng; nghiêm cấm thả rơi, ném vật liệu, công cụ từ trên xuống dưới.
- Công nhân làm việc trên sông, hồ phải được huấn luyện bơi lội, trang bị đầy đủ phao cứu hộ, phương tiện cấp cứu.
- Toàn bộ người lao động phải sử dụng đúng và đủ phương tiện bảo hộ cá nhân theo quy định.
- Cấm thi công đồng thời nhiều tầng theo cùng một trục đứng nếu chưa có biện pháp che chắn, bảo vệ cho công nhân bên dưới.
- Làm việc ở độ cao từ 2m trở lên (hoặc dưới 2m nhưng có nguy cơ va chạm vật nguy hiểm) bắt buộc phải có dây đai an toàn, lưới bảo hộ hoặc sàn thao tác có lan can chắc chắn cao tối thiểu 1m.
- Khi gió cấp 5 trở lên, mưa lớn, giông bão thì dừng thi công trên giàn giáo, cột cao, mái nhà, dầm cầu... Sau gián đoạn dài hoặc thời tiết xấu phải kiểm tra lại toàn bộ điều kiện an toàn trước khi tiếp tục.
- Công trường phải có hệ thống chống sét toàn diện.
- Đối với hầm, giếng sâu, không gian kín cần có giải pháp thông gió, phát hiện khí độc, phòng sạt lở.
- Đèn chiếu sáng phải đủ công suất: khu vực làm việc 100–300 lux, chiếu sáng chung 30–80 lux; cấm thi công đêm nếu thiếu ánh sáng đạt chuẩn.
- Duy trì sổ theo dõi an toàn lao động trong xây dựng, ghi chép đầy đủ tai nạn, sự cố và biện pháp khắc phục.
- Công trường có nguy cơ bức xạ phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về kiểm soát phóng xạ.
- Luôn giữ mặt bằng gọn gàng, sắp xếp vật tư đúng vị trí, thu dọn chất thải thường xuyên.
⭐ Quy chuẩn tổ chức mặt bằng công trường:
- Phải rào chắn toàn bộ khu vực thi công, bố trí chốt gác kiểm soát người ra vào.
- Hệ thống thoát nước tốt để giữ mặt bằng khô ráo.
- Các hố, giếng, lỗ trống trên sàn phải đậy kín hoặc rào chắn chắc chắn cao ít nhất 1m.
- Đường vận chuyển, lối đi, khu vực xếp vật liệu, thiết bị phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật.
⭐ An toàn điện trong xây dựng
Phải tuân thủ nghiêm các quy chuẩn điện hiện hành (QCVN QTĐ liên quan của Bộ Công Thương và QCVN 18:2021/BXD), bao gồm lắp đặt, vận hành, sửa chữa thiết bị điện, mạng lưới thi công. Đặc biệt chú trọng an toàn khi sử dụng máy cầm tay, hàn điện, thi công gần đường dây cao thế...
Một số công tác đặc thù cần biện pháp riêng
Quy chuẩn yêu cầu lập biện pháp thi công chi tiết an toàn cho các nhóm công việc nguy hiểm cao như: sử dụng máy móc thiết bị thi công, giàn giáo & kết cấu chống đỡ tạm, làm việc trên cao, thi công trên mặt nước, khoan, bốc xếp vận chuyển, cốp pha cốt thép, lắp ghép cấu kiện, tháo dỡ công trình...
Công Tác Quản Lý An Toàn Lao Động Tại Công Trình Xây Dựng
⭐ Tổ chức an toàn lao động trong xây dựng
Việc tổ chức an toàn lao động trên công trường xây dựng được thực hiện theo nguyên tắc trách nhiệm rõ ràng, phân cấp phù hợp và phối hợp chặt chẽ giữa các bên,
Đơn vị thi công (nhà thầu):
- Thành lập Ban chỉ huy công trường, Chỉ huy trưởng chịu trách nhiệm chính về an toàn thi công, phải có năng lực phù hợp với cấp công trình.
- Bố trí bộ phận/cán bộ an toàn lao động chuyên trách (kỹ sư an toàn) có trình độ, kinh nghiệm đầy đủ về quy định an toàn xây dựng; duy trì sổ nhật ký an toàn lao động trong xây dựng thường xuyên.
- Trường hợp nhiều nhà thầu cùng thi công: lập Ban an toàn chung để phối hợp quản lý và giám sát thống nhất.
Người lao động:
- Đủ tuổi lao động theo quy định, có giấy khám sức khỏe đạt yêu cầu và khám định kỳ hàng năm.
- Tham gia đầy đủ huấn luyện an toàn; được cấp thẻ an toàn nếu làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.
- Được trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân phù hợp với vị trí công việc.
- Công trường phải treo băng rôn, khẩu hiệu, biển báo an toàn tại các vị trí dễ thấy.
⭐ Huấn luyện an toàn lao động cho người lao động ngành xây dựng
Huấn luyện an toàn lao động là hoạt động bắt buộc, nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết giúp người lao động nhận biết, phòng ngừa và xử lý hiệu quả các rủi ro tai nạn trên công trường xây dựng.
Nội dung huấn luyện chính bao gồm:
- Quy định pháp luật, tiêu chuẩn an toàn trong xây dựng (Luật ATVSLĐ, QCVN 18:2021/BXD, Thông tư 04/2017/TT-BXD...).
- Kỹ thuật thao tác an toàn, sử dụng và bảo quản đúng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như mũ bảo hộ, dây đai an toàn, giày chống đinh...
- Nhận diện, đánh giá và phòng ngừa các nguy cơ nguy hiểm phổ biến trên công trường (ngã từ cao, điện giật, sập đổ, vật rơi, máy móc...).
- Cách xử lý tình huống khẩn cấp: sơ cứu tai nạn, ứng cứu sự cố và báo cáo kịp thời.
- Nghĩa vụ, quyền lợi, trách nhiệm của người lao động theo Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Theo Thông tư 31/2018/TT-BLĐTBXH, huấn luyện phải có chương trình khung, kiểm tra sát hạch (lý thuyết và thực hành) và cấp chứng nhận (thẻ an toàn) cho người lao động hoàn thành. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả công nhân, cán bộ, kỹ sư tham gia thi công xây dựng trước khi vào công trường.
Đọc ngay quy định về an toàn lao động theo pháp luật
Khóa huấn luyện là bắt buộc nhằm giúp giảm thiểu tai nạn, bệnh nghề nghiệp
Biện Pháp Phòng Ngừa Rủi Ro An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Các biện pháp kỹ thuật an toàn được áp dụng nhằm kiểm soát rủi ro, bảo vệ người lao động và tài sản trong quá trình thi công, tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật hiện hành về an toàn lao động trong xây dựng.
- Bố trí biển báo, nội quy an toàn lao động tại vị trí dễ nhìn, dễ tiếp cận để nhắc nhở và hướng dẫn mọi người.
- Xây dựng phương án an toàn tổng thể và chi tiết cho từng hạng mục, phù hợp với thiết kế, điều kiện địa phương, khí hậu và mùa vụ.
- Lắp đặt đầy đủ biển cảnh báo tiêu chuẩn tại các khu vực nguy hiểm (hố sâu, mép sàn, lỗ hổng, cửa thang máy...); che chắn chắc chắn bằng lan can, lưới bảo vệ hoặc nắp đậy; bố trí người hướng dẫn nếu cần.
- Đảm bảo hệ thống chiếu sáng đạt tiêu chuẩn quy định và lắp đặt thiết bị chống sét toàn diện cho công trường.
- Toàn bộ vật tư, thiết bị an toàn phải đúng chủng loại, không hư hỏng; thiết bị có yêu cầu kiểm định nghiêm ngặt phải được kiểm định định kỳ và lưu hồ sơ đăng ký.
- Lập phương án ứng phó, xử lý sự cố cụ thể cho từng tình huống có thể xảy ra.
- Trang bị đầy đủ phương tiện phòng cháy chữa cháy theo quy định, đặt tại vị trí thuận tiện sử dụng.
- Thực hiện thi công đúng trình tự, theo bản vẽ và biện pháp an toàn đã phê duyệt.
- Công nhân vận hành máy hàn, hàn nhiệt phải sử dụng kính bảo hộ, găng tay chịu nhiệt, mũ bảo hộ; bố trí bình chữa cháy gần khu vực hàn và kiểm tra kỹ máy hàn trước khi sử dụng.
- Người lao động làm việc trên cao (từ 2m trở lên hoặc dưới 2m nhưng có nguy cơ rơi va chạm) bắt buộc sử dụng dây đai an toàn đạt chuẩn; lắp đặt lưới an toàn nếu cần bổ sung bảo vệ.
- Giàn giáo, giá đỡ phải được thiết kế, lắp dựng, kiểm tra ổn định bởi nhân sự có chuyên môn; đảm bảo lan can, sàn thao tác chắc chắn và không quá tải.
Một số biện pháp đảm bảo an toàn trong công trình xây dựng
XSafe đã tổng hợp và trình bày các nội dung quan trọng về tiêu chuẩn an toàn, quy trình quản lý và biện pháp đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng.
Chúng tôi mong rằng những chia sẻ này sẽ hỗ trợ hiệu quả cho chủ đầu tư và các nhà thầu trong việc xây dựng hệ thống quản lý an toàn chặt chẽ, đồng thời giúp đội ngũ thi công trực tiếp nâng cao nhận thức, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định để giảm thiểu tối đa rủi ro tai nạn trên công trường.
Xem thêm:
- An toàn lao động là gì?
- An toàn lao động trong sản xuất
- An toàn lao động trong cơ khí
- An toàn vệ sinh lao động
- Quy định bảo hộ lao động là gì?
