An toàn lao động trong xây dựng là yếu tố quan trọng giúp giảm rủi ro và hạn chế tai nạn lao trong quá trình thi công công trình. Việc trang bị bảo hộ, kiểm tra giàn giáo, làm việc trên cao đúng quy định và tổ chức huấn luyện ATLĐ sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và nâng cao hiệu quả công tác an toàn.
An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng Là Gì?
An toàn lao động trong xây dựng là tập hợp các biện pháp và giải pháp nhằm bảo vệ người lao động, thiết bị và công trình trong suốt quá trình thi công xây dựng. Đây là yếu tố bắt buộc trong các công trình nhà ở, nhà xưởng, cao tầng, cầu đường và mọi hoạt động thi công xây dựng hiện nay.
Theo Khoản 1 Điều 3 Thông tư 04/2017/TT-BXD:
An toàn lao động trong thi công xây dựng công trình là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại nhằm bảo đảm không làm suy giảm sức khỏe, thương tật, tử vong đối với con người, ngăn ngừa sự cố gây mất an toàn lao động trong quá trình thi công xây dựng công trình.
Hiểu đơn giản, an toàn xây dựng chính là việc áp dụng các biện pháp bảo hộ và kiểm soát rủi ro để hạn chế tai nạn lao động, bảo vệ tính mạng con người và đảm bảo tiến độ thi công công trình.
Các nguy cơ mất an toàn trong xây dựng thường gặp gồm:
- Té ngã khi làm việc trên cao
- Điện giật trong quá trình thi công
- Vật liệu rơi từ trên cao
- Sập giàn giáo, cốp pha
- Tai nạn từ máy móc và thiết bị xây dựng
Vì vậy, việc trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động, hệ thống cảnh báo, dây đai an toàn, lưới che công trình và tuân thủ quy trình thi công an toàn là yêu cầu bắt buộc đối với mọi công trình xây dựng hiện đại.
An toàn lao động trong xây dựng hoặc còn được gọi an toàn thi công xây dựng
Các Quy Định Pháp Luật Về An Toàn Lao Động Xây Dựng
Trong lĩnh vực xây dựng, an toàn lao động không chỉ là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ tính mạng người lao động mà còn là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý, đảm bảo tiến độ thi công và nâng cao uy tín thương hiệu. Vì vậy, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định và tiêu chuẩn nhằm kiểm soát chặt chẽ công tác an toàn trong quá trình thi công công trình.
Căn cứ pháp lý về an toàn lao động trong xây dựng
Hệ thống pháp luật về an toàn lao động xây dựng tại Việt Nam hiện nay được quy định khá đầy đủ và rõ ràng, tạo hành lang pháp lý cho các đơn vị thi công thực hiện đúng quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn.
Luật An toàn, vệ sinh lao động
Luật An toàn, vệ sinh lao động là văn bản pháp lý quan trọng quy định các biện pháp phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ người lao động. Luật yêu cầu các đơn vị thi công phải:
- Tổ chức huấn luyện an toàn lao động định kỳ
- Trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân
- Kiểm tra môi trường làm việc và đánh giá rủi ro
- Xây dựng phương án xử lý sự cố khẩn cấp
Luật Xây dựng
Luật Xây dựng quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị giám sát trong việc đảm bảo an toàn thi công công trình. Trong quá trình xây dựng, các bên liên quan phải thực hiện đầy đủ các biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế nguy cơ sập đổ, cháy nổ, tai nạn lao động và ảnh hưởng đến khu vực xung quanh.
Ngoài ra, luật còn yêu cầu công trình phải có biện pháp thi công an toàn phù hợp với từng hạng mục và điều kiện thực tế tại công trường.
Các nghị định, thông tư liên quan
Bên cạnh các bộ luật chính, công tác an toàn lao động trong xây dựng còn được hướng dẫn bởi nhiều nghị định và thông tư chuyên ngành. Các văn bản này quy định cụ thể về:
Điều kiện thi công công trình
- Quy trình kiểm định máy móc thiết bị
- Tiêu chuẩn giàn giáo, hệ thống điện, máy nâng
- Công tác huấn luyện an toàn lao động
- Quy định xử phạt vi phạm về an toàn xây dựng
Tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn trong thi công
Trong xây dựng, các tiêu chuẩn kỹ thuật đóng vai trò quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng và mức độ an toàn của công trình. Các tiêu chuẩn này bao gồm:
- Tiêu chuẩn lắp dựng giàn giáo
- Tiêu chuẩn an toàn điện công trình
- Quy chuẩn về thiết bị nâng hạ
- Tiêu chuẩn làm việc trên cao
- Quy định phòng cháy chữa cháy tại công trường
Tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật không chỉ giúp giảm thiểu tai nạn lao động mà còn đảm bảo công trình được thi công đúng quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.
Quy định háp luật trong việc bảo vệ ATLĐ trong xây dựng
Trách nhiệm của các bên liên quan trong an toàn lao động xây dựng
Để đảm bảo môi trường thi công an toàn, mỗi cá nhân và tổ chức tham gia xây dựng đều phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định pháp luật.
Trách nhiệm của chủ đầu tư
Chủ đầu tư là đơn vị chịu trách nhiệm quản lý tổng thể dự án xây dựng, đồng thời có nghĩa vụ kiểm soát công tác an toàn lao động trong suốt quá trình thi công.
Kiểm tra biện pháp an toàn
Chủ đầu tư cần xem xét và phê duyệt các biện pháp thi công an toàn trước khi triển khai công trình. Đồng thời phải yêu cầu nhà thầu xây dựng kế hoạch phòng ngừa rủi ro và xử lý sự cố phù hợp với từng hạng mục thi công.
Giám sát công tác thi công
Ngoài việc kiểm tra hồ sơ, chủ đầu tư cần thường xuyên giám sát thực tế tại công trường nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn. Việc giám sát chặt chẽ giúp hạn chế tai nạn lao động và đảm bảo tiến độ công trình.
Trách nhiệm của nhà thầu thi công
Nhà thầu thi công là đơn vị trực tiếp tổ chức xây dựng nên phải chịu trách nhiệm chính trong việc triển khai các biện pháp đảm bảo an toàn lao động.
Trang bị bảo hộ lao động
Nhà thầu cần cung cấp đầy đủ thiết bị bảo hộ cho công nhân như:
- Mũ bảo hộ
- Giày bảo hộ
- Kính bảo hộ
- Găng tay
- Dây đai an toàn
Các trang thiết bị này phải đạt tiêu chuẩn chất lượng và phù hợp với tính chất công việc thực tế.
Đào tạo an toàn cho công nhân
Trước khi làm việc tại công trường, người lao động cần được huấn luyện về:
- Quy trình làm việc an toàn
- Kỹ năng xử lý sự cố
- Biện pháp phòng chống tai nạn
- Quy định sử dụng máy móc thiết bị
Kiểm tra thiết bị và hiện trường
Nhà thầu cần thường xuyên kiểm tra máy móc, giàn giáo, hệ thống điện và khu vực thi công nhằm phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn. Các thiết bị hư hỏng hoặc không đạt tiêu chuẩn phải được sửa chữa hoặc thay thế ngay lập tức.
Trách nhiệm của người lao động
Người lao động là đối tượng trực tiếp tham gia thi công nên cần chủ động tuân thủ các quy định an toàn nhằm bảo vệ bản thân và đồng nghiệp.
Tuân thủ nội quy an toàn
Công nhân xây dựng phải chấp hành nghiêm túc các quy định tại công trường, không tự ý thực hiện công việc ngoài phạm vi được phân công hoặc vận hành thiết bị khi chưa được đào tạo.
Sử dụng đúng thiết bị bảo hộ
Việc sử dụng đầy đủ bảo hộ lao động là yêu cầu bắt buộc trong môi trường xây dựng. Người lao động cần kiểm tra thiết bị bảo hộ trước khi làm việc để đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối đa.
Báo cáo nguy cơ mất an toàn
Khi phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm như rò rỉ điện, giàn giáo mất ổn định hay thiết bị hư hỏng, người lao động cần báo cáo ngay cho quản lý công trường để xử lý kịp thời, tránh xảy ra tai nạn đáng tiếc.
Chủ đầu tư, nhà thầu, người lao động phải có trách nhiệm về an toàn rõ ràng
Một số địa chỉ bán đồ bảo hộ lao động khác bạn có thể tham khảo tại TP.HCM
Những Nguy Cơ Tai Nạn Thường Gặp Trong Xây Dựng
Ngành xây dựng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn do môi trường làm việc phức tạp, thường xuyên thi công trên cao và sử dụng máy móc công suất lớn.
Ngã cao
Ngã cao là tai nạn phổ biến trong xây dựng, thường xảy ra khi làm việc trên giàn giáo, mái nhà hoặc tầng cao.
Điện giật
Điện giật là nguy cơ nguy hiểm tại công trường xây dựng do hệ thống điện tạm và môi trường ẩm ướt.
Tai nạn từ máy móc thiết bị
Máy móc thi công như máy cắt, máy hàn, máy nâng có thể gây tai nạn nếu vận hành sai kỹ thuật.
Sập đổ công trình, vật liệu rơi
Đây là sự cố nghiêm trọng có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Cháy nổ trong thi công
Cháy nổ thường xảy ra tại các công trình có hoạt động hàn cắt hoặc lưu trữ vật liệu dễ cháy.
Các Hạng Chứng Chỉ Hành Nghề An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 51 Nghị định 59/2015/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng, chứng chỉ hành nghề an toàn lao động trong xây dựng được chia thành 3 hạng khác nhau gồm:
- Chứng chỉ hạng I: Cá nhân được phép đảm nhận công tác an toàn lao động hoặc giữ vị trí cán bộ chuyên trách an toàn trong thi công tất cả các loại công trình xây dựng, bao gồm công trình cấp đặc biệt, cấp I, II, III và IV.
- Chứng chỉ hạng II: Được thực hiện nhiệm vụ quản lý và giám sát an toàn lao động đối với các công trình xây dựng từ cấp I trở xuống.
- Chứng chỉ hạng III: Được phụ trách công tác an toàn lao động trong thi công các công trình xây dựng từ cấp II trở xuống theo quy định hiện hành.
Chi tiết: Chứng chỉ an toàn lao động là gì?
Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2021/BXD (hiện hành, thay thế phiên bản 2014) đưa ra các yêu cầu bắt buộc về an toàn trong thi công công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật, nhằm bảo vệ người lao động, tài sản và công trình lân cận.
Tuân thủ QCVN 18:2021/BXD – bảo hộ cá nhân đầy đủ, biện pháp an toàn bắt buộc trong ATLĐ
Quy chuẩn kỹ thuật an toàn công trình xây dựng
- Chỉ tiến hành khởi công khi đã hoàn thiện đầy đủ hồ sơ thiết kế, phương án thi công và các biện pháp đảm bảo an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy theo quy định.
- Người lao động làm việc trên cao hoặc trong khu vực hầm sâu phải sử dụng túi đựng dụng cụ chuyên dụng, tuyệt đối không được ném hoặc làm rơi vật tư, thiết bị từ trên xuống.
- Công nhân thi công tại khu vực sông, hồ cần được huấn luyện kỹ năng bơi lội, đồng thời trang bị đầy đủ áo phao, thiết bị cứu hộ và phương tiện sơ cứu cần thiết.
- Tất cả người lao động tại công trường phải sử dụng đầy đủ và đúng quy cách các thiết bị bảo hộ cá nhân trong suốt quá trình làm việc.
- Nghiêm cấm tổ chức thi công nhiều tầng trên cùng một phương thẳng đứng nếu chưa có biện pháp che chắn hoặc bảo vệ an toàn cho khu vực phía dưới.
- Khi làm việc ở độ cao từ 2m trở lên hoặc tại vị trí tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm, bắt buộc phải trang bị dây an toàn, lưới chắn bảo hộ hoặc sàn thao tác có lan can chắc chắn với chiều cao tối thiểu 1m.
- Trong điều kiện thời tiết xấu như mưa lớn, giông bão hoặc gió mạnh từ cấp 5 trở lên, phải tạm dừng thi công tại các vị trí nguy hiểm như giàn giáo, mái nhà, cột cao hoặc dầm cầu. Trước khi thi công trở lại cần kiểm tra toàn bộ điều kiện an toàn.
- Công trường xây dựng cần được lắp đặt hệ thống chống sét đầy đủ nhằm hạn chế rủi ro trong quá trình thi công.
- Đối với hầm sâu, giếng hoặc không gian kín phải có giải pháp thông gió, kiểm tra khí độc và gia cố chống sạt lở để đảm bảo an toàn cho người lao động.
- Hệ thống chiếu sáng tại công trường phải đáp ứng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo đủ ánh sáng cho khu vực thi công và khu vực sinh hoạt chung. Không được thi công ban đêm nếu ánh sáng không đạt yêu cầu.
- Doanh nghiệp cần duy trì sổ theo dõi công tác an toàn lao động để ghi nhận đầy đủ các sự cố, tai nạn và biện pháp xử lý phát sinh trong quá trình thi công.
- Các công trình có nguy cơ tiếp xúc bức xạ phải thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát phóng xạ và bảo vệ sức khỏe người lao động.
- Mặt bằng thi công phải luôn được vệ sinh sạch sẽ, vật tư sắp xếp gọn gàng và chất thải cần được thu gom thường xuyên nhằm đảm bảo môi trường làm việc an toàn.
Quy chuẩn tổ chức mặt bằng công trường
- Toàn bộ khu vực thi công cần được rào chắn an toàn và bố trí chốt kiểm soát nhằm quản lý người và phương tiện ra vào công trường.
- Hệ thống thoát nước tại công trường phải được thiết kế hợp lý để đảm bảo mặt bằng luôn khô ráo, hạn chế trơn trượt và ngập úng.
- Các vị trí nguy hiểm như hố sâu, giếng kỹ thuật hoặc lỗ mở trên sàn cần được che đậy cẩn thận hoặc lắp đặt hàng rào bảo vệ chắc chắn với chiều cao tối thiểu 1m.
- Đường nội bộ, lối di chuyển, khu vực tập kết vật liệu và vị trí đặt máy móc thiết bị phải được bố trí khoa học, đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn kỹ thuật trong thi công xây dựng.
- Phải rào chắn toàn bộ khu vực thi công, bố trí chốt gác kiểm soát người ra vào.
- Hệ thống thoát nước tốt để giữ mặt bằng khô ráo.
- Các hố, giếng, lỗ trống trên sàn phải đậy kín hoặc rào chắn chắc chắn cao ít nhất 1m.
- Đường vận chuyển, lối đi, khu vực xếp vật liệu, thiết bị phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật.
An toàn điện trong xây dựng
Trong quá trình thi công xây dựng, hệ thống điện phải được lắp đặt, vận hành và kiểm tra theo đúng các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành như QCVN của Bộ Công Thương và QCVN 18:2021/BXD. Điều này nhằm hạn chế nguy cơ chập cháy, rò rỉ điện và tai nạn lao động tại công trường.
Đặc biệt, cần chú trọng an toàn khi sử dụng các thiết bị điện cầm tay, máy hàn điện hoặc thi công tại khu vực gần đường dây điện cao thế. Toàn bộ thiết bị điện phải được kiểm tra định kỳ và có biện pháp cách điện phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.
Một số công tác đặc thù cần biện pháp riêng
Đối với các hạng mục thi công có mức độ nguy hiểm cao, doanh nghiệp bắt buộc phải lập biện pháp thi công và phương án đảm bảo an toàn lao động riêng biệt trước khi triển khai.
Các công việc yêu cầu kiểm soát an toàn nghiêm ngặt bao gồm: vận hành máy móc thiết bị thi công, lắp dựng giàn giáo và kết cấu chống đỡ tạm, làm việc trên cao, thi công trên sông nước, khoan cắt, vận chuyển vật liệu, lắp đặt cốp pha cốt thép, lắp ghép cấu kiện và tháo dỡ công trình xây dựng.
Công Tác Quản Lý An Toàn Lao Động Tại Công Trình Xây Dựng
Tổ chức an toàn lao động trong xây dựng
Việc tổ chức an toàn lao động trên công trường xây dựng được thực hiện theo nguyên tắc trách nhiệm rõ ràng, phân cấp phù hợp và phối hợp chặt chẽ giữa các bên,
Đơn vị thi công (nhà thầu):
- Thành lập Ban chỉ huy công trường, Chỉ huy trưởng chịu trách nhiệm chính về an toàn thi công, phải có năng lực phù hợp với cấp công trình.
- Bố trí bộ phận/cán bộ an toàn lao động chuyên trách (kỹ sư an toàn) có trình độ, kinh nghiệm đầy đủ về quy định an toàn xây dựng; duy trì sổ nhật ký an toàn lao động trong xây dựng thường xuyên.
- Trường hợp nhiều nhà thầu cùng thi công: lập Ban an toàn chung để phối hợp quản lý và giám sát thống nhất.
Người lao động:
- Đủ tuổi lao động theo quy định, có giấy khám sức khỏe đạt yêu cầu và khám định kỳ hàng năm.
- Tham gia đầy đủ huấn luyện an toàn; được cấp thẻ an toàn nếu làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.
- Được trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân phù hợp với vị trí công việc.
- Công trường phải treo băng rôn, khẩu hiệu, biển báo an toàn tại các vị trí dễ thấy.
Huấn luyện an toàn lao động cho người lao động ngành xây dựng
Huấn luyện an toàn lao động là hoạt động bắt buộc, nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết giúp người lao động nhận biết, phòng ngừa và xử lý hiệu quả các rủi ro tai nạn trên công trường xây dựng.
Nội dung huấn luyện chính bao gồm:
- Quy định pháp luật, tiêu chuẩn an toàn trong xây dựng (Luật ATVSLĐ, QCVN 18:2021/BXD, Thông tư 04/2017/TT-BXD...).
- Kỹ thuật thao tác an toàn, sử dụng và bảo quản đúng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như mũ bảo hộ, dây đai an toàn, giày chống đinh...
- Nhận diện, đánh giá và phòng ngừa các nguy cơ nguy hiểm phổ biến trên công trường (ngã từ cao, điện giật, sập đổ, vật rơi, máy móc...).
- Cách xử lý tình huống khẩn cấp: sơ cứu tai nạn, ứng cứu sự cố và báo cáo kịp thời.
- Nghĩa vụ, quyền lợi, trách nhiệm của người lao động theo Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Theo Thông tư 31/2018/TT-BLĐTBXH, huấn luyện phải có chương trình khung, kiểm tra sát hạch (lý thuyết và thực hành) và cấp chứng nhận (thẻ an toàn) cho người lao động hoàn thành. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả công nhân, cán bộ, kỹ sư tham gia thi công xây dựng trước khi vào công trường.
Đọc ngay quy định về an toàn lao động theo pháp luật
Khóa huấn luyện là bắt buộc nhằm giúp giảm thiểu tai nạn, bệnh nghề nghiệp
Biện Pháp Phòng Ngừa Rủi Ro An Toàn Lao Động Trong Xây Dựng
Các biện pháp kỹ thuật an toàn được áp dụng nhằm kiểm soát rủi ro, bảo vệ người lao động và tài sản trong quá trình thi công, tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật hiện hành về an toàn lao động trong xây dựng.
- Bố trí biển báo, nội quy an toàn lao động tại vị trí dễ nhìn, dễ tiếp cận để nhắc nhở và hướng dẫn mọi người.
- Xây dựng phương án an toàn tổng thể và chi tiết cho từng hạng mục, phù hợp với thiết kế, điều kiện địa phương, khí hậu và mùa vụ.
- Lắp đặt đầy đủ biển cảnh báo tiêu chuẩn tại các khu vực nguy hiểm (hố sâu, mép sàn, lỗ hổng, cửa thang máy...); che chắn chắc chắn bằng lan can, lưới bảo vệ hoặc nắp đậy; bố trí người hướng dẫn nếu cần.
- Đảm bảo hệ thống chiếu sáng đạt tiêu chuẩn quy định và lắp đặt thiết bị chống sét toàn diện cho công trường.
- Toàn bộ vật tư, thiết bị an toàn phải đúng chủng loại, không hư hỏng; thiết bị có yêu cầu kiểm định nghiêm ngặt phải được kiểm định định kỳ và lưu hồ sơ đăng ký.
- Lập phương án ứng phó, xử lý sự cố cụ thể cho từng tình huống có thể xảy ra.
- Trang bị đầy đủ phương tiện phòng cháy chữa cháy theo quy định, đặt tại vị trí thuận tiện sử dụng.
- Thực hiện thi công đúng trình tự, theo bản vẽ và biện pháp an toàn đã phê duyệt.
- Công nhân vận hành máy hàn, hàn nhiệt phải sử dụng kính bảo hộ, găng tay chịu nhiệt, mũ bảo hộ; bố trí bình chữa cháy gần khu vực hàn và kiểm tra kỹ máy hàn trước khi sử dụng.
- Người lao động làm việc trên cao (từ 2m trở lên hoặc dưới 2m nhưng có nguy cơ rơi va chạm) bắt buộc sử dụng dây đai an toàn đạt chuẩn; lắp đặt lưới an toàn nếu cần bổ sung bảo vệ.
- Giàn giáo, giá đỡ phải được thiết kế, lắp dựng, kiểm tra ổn định bởi nhân sự có chuyên môn; đảm bảo lan can, sàn thao tác chắc chắn và không quá tải.
Một số biện pháp đảm bảo an toàn trong công trình xây dựng
XSafe đã tổng hợp và trình bày các nội dung quan trọng về tiêu chuẩn an toàn, quy trình quản lý và biện pháp đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng.
Chúng tôi mong rằng những chia sẻ này sẽ hỗ trợ hiệu quả cho chủ đầu tư và các nhà thầu trong việc xây dựng hệ thống quản lý an toàn chặt chẽ, đồng thời giúp đội ngũ thi công trực tiếp nâng cao nhận thức, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định để giảm thiểu tối đa rủi ro tai nạn trên công trường.
Xem thêm:
